📝 مدیریت هزینه در دو نظام سلامت؛ مقایسهای میان دانمارک و بریتانیا
دانمارک و بریتانیا هر دو بر پایه مالیات عمومی و پوشش همگانی بنا شدهاند؛ اما در سازوکار مدیریت هزینه، دو مسیر متفاوت را پیمودهاند. مقایسه این دو، نشان میدهد که تفاوت اصلی، نه در منبع تأمین مالی، بلکه در توزیع مسئولیت و انگیزههای ساختاری نهفته است.
در دانمارک، مسئولیت اداره بیمارستانها و بودجه سلامت به پنج منطقه واگذار شده است و دولت مرکزی تنها چارچوب و منابع کلی را تعیین میکند. این تمرکززدایی، پیامد مالی مهمی دارد: منطقهای که هزینه بیشتری ایجاد کند، خودش کسری بودجه را تجربه میکند. از این رو، مدیریت هزینه به یک انگیزه درونی تبدیل میشود، نه یک دستور از بالا
در سوی دیگر، نظام بریتانیا از نظر مالی بسیار متمرکز است؛ بودجه از خزانه ملی به سرویس سلامت و سپس به سازمانهای یکپارچه مراقبت تخصیص مییابد. نتیجه این تمرکز، آن است که کسری بیمارستانها اغلب با حمایت مرکز جبران میشود و انگیزه کاهش هزینه، در سطح واحدهای عملیاتی ضعیفتر است.
دومین تفاوت بنیادین، در سازوکار پرداخت به پزشک خانواده است. در دانمارک، بخش عمده درآمد پزشک خانواده بر پایه سرانه¹ و ثبتنام بیمار تعریف میشود و بخشی به صورت پرداخت در ازای هر خدمت²، این ترکیب، پزشک را به مدیریت فعالانه فهرست بیماران، پیشگیری و کاهش ارجاع غیرضروری ترغیب میکند و نقش دروازهبانی³ را از یک قاعده اداری، به یک منفعت اقتصادی بدل میسازد. در بریتانیا نیز پرداخت سرانه وجود دارد، اما سهم بالای پرداخت در برابر عملکرد در بیمارستانها و ساختار تشویقی ضعیفتر در سطح مراقبت اولیه، جریان بیمار به سطوح تخصصی را پرهزینهتر کرده است.
سومین محور مقایسه، حوزه دارو و فناوری است. دانمارک با تکیه بر شورای ملی دارو، تدارکات متمرکز، ارزیابی فناوری سلامت⁴ و سازوکارهای سقف قیمت، رشد هزینه دارویی را مهار کرده است. بریتانیا نیز ابزارهایی مانند ارزیابی نهاد ملی کیفیت و اثربخشی⁵ و قراردادهای ریسکاشتراکی در اختیار دارد، اما ورود داروهای گرانقیمت و فشار فزاینده تقاضا، توازن مالی این بخش را شکنندهتر ساخته است.
چهارمین تفاوت، به دیجیتالیسازی و زیرساخت بازمیگردد. دانمارک با پرونده الکترونیک یکپارچه، نسخهنویسی الکترونیک و سامانههای ملی پایش، هزینههای اداری و تکرار خدمات را کاهش داده است؛ در حالی که بریتانیا با پراکندگی سامانههای اطلاعاتی و کمبود سرمایهگذاری در زیرساخت و نیروی انسانی، با هزینههای پنهان و کاهش بهرهوری مواجه است. افزون بر این، کمبود مزمن پزشک خانواده در بریتانیا، دسترسی را به بخش اورژانس منتقل کرده و همان خدمتی را که در مراقبت اولیه ارزان است، در سطح بیمارستانی گرانتر بازتولید میکند.
بهطور خلاصه، دانمارک هزینه را از طریق تمرکززدایی مسئولیت، پرداخت هوشمند به پزشک خانواده و یکپارچگی اطلاعات مدیریت میکند؛ در حالی که بریتانیا با وجود تعهد به عدالت و ابزارهای فنی قابل توجه، همچنان با هزینههای پنهان ناشی از تمرکز مالی، ضعف مراقبت اولیه و کمبود سرمایهگذاری دستوپنجه نرم میکند. درس راهبردی برای سیاستگذار، روشن است: پوشش همگانی بدون توزیع صحیح ریسک مالی و تقویت مراقبت اولیه، به تعهدی پرهزینه و ناپایدار بدل میشود.
✍ دکتر خلیل علیمحمدزاده
۲۸ آبانماه ۱۴۰۵
👇
♻️ https://eitaa.com/Drkhalil
♻️ https://ble.ir/DrkhalilAMZ
♻️ https://t.me/Dr_kh_Amz
پانویس:
¹ Capitation
² Fee-for-service
³ Gatekeeping
⁴ Health Technology Assessment (HTA)
⁵ National Institute for Health and Care Excellence (NICE)
سایت تخصصی مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی | HCSM