گسست در عملکرد جمعیتی

📝 تداوم نسل
سخنرانی؛ دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
۱۲ آبان‌ماه ۱۴۰۵
بسم الله الرحمن الرحیم
با عرض سلام و ادب؛
سخنم را با یک پرسش صادقانه آغاز می‌کنم: چرا با وجود اینکه همگی از روند پیر شدن جمعیت و مخاطرات آن آگاهیم، اما هنوز شاهد تحولی چشمگیر در نرخ باروری نیستیم؟ آیا جامعه ما با کمبود آگاهی مواجه است؟
به نظر بنده مشکل ما کمبود آگاهی نیست؛ دست‌کم در چند سال اخیر، سطح آگاهی جامعه ایران، به‌ویژه نسل جوان و تحصیل‌کرده، بسیار بالا بوده است. مردم به‌خوبی از واقعیت‌ها مطلع‌اند.
اما حقیقت تلخ این است که ما با یک گسست روبرو هستیم؛ گسستی در زنجیره‌ای سه‌بعدی که عبارت است از: آگاهی، نگرش و عملکرد

اجازه دهید این مدل را باز کنم:
مردم می‌دانند (آگاهی)؛ فرزند را دوست دارند (نگرش مثبت)؛ اما در نهایت، فرزند نمی‌آورند (گسست در عملکرد)
چرا؟ زیرا آگاهیِ علمی، به تنهایی و در برابر فشارهای محیطی و واقعیت‌های سخت معیشتی، محرکِ رفتار نیست. ما باید این زنجیره را چنان تقویت کنیم که دانستن، به توانستن و در نهایت به عملکرد تبدیل شود.

حضار گرامی، در این سخنرانی، بنده به عوامل فرهنگی یا تغییرات سبک زندگی نمی‌پردازم؛ چرا که این مقوله، با وجود اهمیت بالا، خود بحث مستقل و پیچیده‌ای است. تمرکز من در این جلسه دقیقاً بر این پرسش است: در حوزه عوامل اقتصادی و اجتماعی، راهکار عملی چیست؟
به باور بنده، ما باید از سطح اطلاع‌رسانی به سطح تسهیل‌گری و امنیت‌بخشی ارتقا یابیم. وظیفه ما این نیست که از مردم بپرسیم چرا فرزند نمی‌آورید؟؛ بلکه وظیفه ما ساختن محیطی است که در آن فرزندآوری، یک انتخاب طبیعی و لذت‌بخش باشد، نه یک تلاش دشوار و استرس‌زا

برای دستیابی به این هدف، لذا یک بسته تسهیل‌گری جامع را پیشنهاد می‌کنم که بر چهار محور زیر استوار است:
– اول: امنیت اقتصادی؛ از طریق مدل‌های نوین مسکن و بیمه آینده فرزند
– دوم: تسهیلات زیرساختی؛ مانند مهدکودک‌های سازمانی و ساعات کاری منعطف برای بانوان
– سوم: بازسازی روایت‌ها؛ تغییر نگاه از زبان بحران و ترس به زبان بهره‌وری و شادی
– چهارم: تضمین حاکمیتی؛ تا خانواده‌ها اطمینان یابند که این حمایت‌ها، با تغییر دولت‌ها، تغییر نمی‌کند.
در واقع، تحقق این محورها، در اصل همان تقویت و توسعه ابعاد قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در اصلاحات آتی است.

اما شاید بپرسید: در میان این چهار محور، اولویت فوری ما چیست؟
اگر در حوزه اقتصاد و خانواده واقع‌بین باشیم، اولویت حیاتی ما، امنیت اقتصادی و مدیریت ریسک است. چرا؟ چون در روان‌شناسی، مفهومی داریم به نام اضطراب‌های زیستی، وقتی نیازهای بنیادینی مانند مسکن و معیشت در وضعیت بی‌ثباتی باشند، اکثریت افراد طبق سلسله‌مراتب نیازهای مازلو، در پایین‌ترین سطح متوقف می‌شوند.
در جامعه ما، مسکن تنها یک کالا نیست؛ مسکن، شرط ورود به زندگی مشترک است. تا زمانی که این پیش‌شرط با اطمینان و پایداری همراه نباشد، هرگونه اقدام دیگر، از جمله ایجاد مهدکودک سازمانی، اثربخشی خود را با تأخیر مواجه خواهد کرد.
باید بدانیم که نگرش به فرزند در جامعه ما، بسیار مثبت و عاطفی است؛ مردم فرزند را دوست دارند، اما این نگرش در مواجهه با چالش‌های اقتصادی، به یک تکیه‌گاه نیاز دارد. ما باید ابتدا این تکیه‌گاه را بسازیم تا آن نگرش مثبت، به حرکت تبدیل شود.

در آخر، استراتژی پیشنهادی خود را خلاصه می‌کنم:
سیاست‌گذاری ما نباید صرفاً بر حمایت‌های مقطعی متمرکز باشد؛ ما باید ضمانت آینده را به خانواده‌ها تقدیم کنیم. ما باید به جای آنکه فرزندآوری را یک وظیفه ملی یا اجبار اخلاقی جلوه دهیم، آن را به یک انتخاب امن و پایدار تبدیل کنیم.
زمانی که هزینه فرصت فرزندآوری به حداقل برسد، نگرانی‌ها جای خود را به امید و اعتماد می‌دهند و آنگاه است که آگاهیِ جامعه، به عملکردی مثبت و پایدار تبدیل می‌شود.
هدف نهایی ما، خلق دنیایی است که در آن هر زوج ایرانی، با لبخند و اطمینان خاطر، به استقبال فرزندش برود.
از توجه شما سپاسگزارم

✍دکتر خلیل علی‌محمدزاده
۱۴ آبان‌ماه ۱۴۰۵
گفتار ۲۰۹

#جمعیت
#سلامت
#خانواده
#فرزند_آوری
#ایران
#همایش_ساختار_مطلوب_جمعیتی
#دانشگاه_علوم_پزشکی_شهید_بهشتی

‌
‌👇👇

‌
♻️ https://eitaa.com/Drkhalil
♻️ https://ble.ir/DrkhalilAMZ
♻️ https://t.me/Dr_kh_Amz
‌