مدیریت سرمایه در گردش در بخش بهداشت و درمان یک مسئله حیاتی و پیچیده است که نیازمند تعادل بین کیفیت خدمات، در دسترس بودن منابع و سلامت مالی مؤسسات است. در اینجا چارچوب جامعی برای درک و اجرای مؤثر آن ارائه می‌شود:

 

۱ مؤلفه‌های کلیدی سرمایه در گردش در بخش بهداشت و درمان

· دارایی‌های جاری:

  · موجودی نقدی و بانکی

  · موجودی کالا (داروها، تجهیزات پزشکی، لوازم مصرفی)

  · حساب‌های دریافتنی (مطالبات از بیمه‌ها، بیماران، سازمان‌های دولتی)

  · پیش‌پرداخت‌ها

· بدهی‌های جاری:

  · حساب‌های پرداختنی (به تأمین‌کنندگان دارو و تجهیزات)

  · دستمزد و حقوق معوقه

  · هزینه‌های عملیاتی معوقه

  · وام‌های کوتاه‌مدت

۲ چالش‌های خاص بخش بهداشت و درمان

· فاصله پرداخت طولانی: تأخیر در تسویه حساب از سوی بیمه‌گران و دولت‌ها (در سیستم‌های دولتی).

· پیچیدگی قیمت‌گذاری و دریافت هزینه: تنوع خدمات و تعرفه‌ها.

· نیاز به موجودی بالا: برای داروهای ضروری و تجهیزات حیاتی، که ممکن است نقدینگی را محدود کند.

· فشار هزینه‌های عملیاتی: هزینه‌های بالای نیروی انسانی متخصص و نگهداری تجهیزات.

· عدم قطعیت تقاضا: غیرقابل پیش‌بینی بودن مراجعات اورژانسی و بحران‌هایی مانند پاندمی.

۳ راهبردهای بهینه‌سازی مدیریت سرمایه در گردش

الف. مدیریت حساب‌های دریافتنی (کاهش دوره وصول مطالبات)

· استقرار سیستم‌های پیشرفته صورتحساب‌دهی: کاهش خطاهای صورتحساب و ارسال سریع‌تر به بیمه‌گران.

· پیگیری فعال مطالبات: ایجاد تیم تخصصی وصول مطالبات و استفاده از نرم‌افزارهای ردیابی.

· ارزیابی اعتبار بیمه‌گران و بیماران: تعیین سیاست‌های اعتباری مناسب.

· ارائه مشوق‌های پرداخت سریع: تخفیف برای پرداخت نقدی یا پیش‌پرداخت.

· تنوع بخشیدن به منابع درآمدی: کاهش وابستگی به یک منبع پرداخت خاص.

ب. مدیریت موجودی‌ها

· استفاده از سیستم‌های مدیریت موجودی یکپارچه (مانند JIT): کاهش سطح موجودی بدون به خطر انداختن دسترسی به اقلام ضروری.

· طبقه‌بندی موجودی‌ها (روش ABC): تمرکز بر اقلام پرهزینه و حیاتی.

· همکاری نزدیک با تأمین‌کنندگان: قراردادهای بلندمدت و تحویل مرحله‌ای برای کاهش فشار نقدینگی.

ج. مدیریت حساب‌های پرداختنی

· بهینه‌سازی زمان پرداخت: استفاده از دوره اعتبار بدون به خطر انداختن روابط با تأمین‌کنندگان.

· استفاده از تخفیف‌های نقدی: در صورت مقرون‌به‌صرفه بودن.

· مذاکره برای شرایط پرداخت منعطف: با توجه به جریان نقدینگی.

د. مدیریت نقدینگی

· پیش‌بینی جریان نقدی دقیق: با در نظر گرفتن چرخه درآمد و هزینه.

· دسترسی به اعتبارات اضطراری: مانند خطوط اعتباری برای مواقع بحرانی.

· سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت مازاد نقدینگی: در ابزارهای کم‌ریسک و نقدشونده.

۴ نقش فناوری در بهبود مدیریت سرمایه در گردش

· سیستم‌های اطلاعاتی بیمارستان (HIS) و نرم‌افزارهای ERP: یکپارچه‌سازی مالی، لجستیک و اطلاعات بیمار.

· هوش تجاری (BI) و تحلیل پیش‌بینی کننده: برای پیش‌بینی تقاضا و مدیریت موجودی.

· پلتفرم‌های دیجیتال پرداخت: تسهیل پرداخت‌های سریع‌تر توسط بیماران.

· سیستم‌های صورتحساب‌دهی الکترونیک (E-billing): کاهش خطا و تسریع فرآیند.

۵ ملاحظات خاص برای بخش‌های مختلف

· بیمارستان‌های خصوصی: تمرکز بر بهره‌وری عملیاتی و رضایت بیمار برای جریان درآمدی پایدار.

· بیمارستان‌های دولتی/خیریه: وابستگی به بودجه دولتی و کمک‌های مردمی، نیازمند مدیریت دقیق‌تر تخصیص منابع.

· کلینیک‌ها و مراکز کوچک‌تر: حساسیت بیشتر به نوسانات نقدینگی، نیاز به راهبردهای ساده و عملی.

۶ شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPIs) برای نظارت

· دوره وصول مطالبات (Days Sales Outstanding – DSO): هدف کاهش آن.

· دوره پرداخت بدهی‌ها (Days Payable Outstanding – DPO): بهینه‌سازی بدون آسیب به زنجیره تأمین.

· دوره گردش موجودی (Days Inventory Outstanding – DIO): کاهش معقول.

· چرخه تبدیل نقد (Cash Conversion Cycle – CCC): کوتاه‌تر کردن آن نشانه کارایی است.

· نسبت جاری (Current Ratio): حفظ در سطح ایمن (معمولاً بین ۱٫۵ تا ۲).

۷ چالش‌های محیطی و راهکارها

· قوانین و مقررات دولتی: فعال بودن در بحث‌های سیاست‌گذاری و تطبیق سریع با تغییرات.

· افزایش هزینه‌های پزشکی: کنترل هزینه از طریق خرید گروهی و مذاکره با تأمین‌کنندگان.

· رقابت: تمایز از طریق کیفیت خدمات و کارایی عملیاتی.

خلاصه: مدیریت سرمایه در گردش در بخش بهداشت و درمان تنها یک مسئله مالی نیست، بلکه مستقیماً بر دسترسی به مراقبت‌های پزشکی و کیفیت خدمات تأثیر می‌گذارد. یک رویکرد متعادل که هم‌زمان کارایی عملیاتی، رضایت بیمار و انطباق قانونی را در نظر بگیرد، ضروری است. موفقیت در این حوزه نیازمند رهبری قوی، سیستم‌های اطلاعاتی یکپارچه و همکاری بین بخش‌های مالی، عملیاتی و بالینی است. در نهایت، مؤسساتی که می‌توانند سرمایه در گردش خود را به‌طور مؤثر مدیریت کنند، نه تنها پایدار می‌مانند، بلکه قادر خواهند بود سرمایه‌گذاری بیشتری در فناوری و نیروی انسانی انجام دهند و کیفیت مراقبت‌ها را ارتقاء دهند.